به نام خدا و با سلام

شهادت حضرت امام محمد باقرصلوات الله عليه را به امام زمان روحي فداه و عج الله تعالي فرجه الشريف همچنين به شما و همه دوستان اين خانواده تسليت ميگويم.

اما در مورد مطلب قبلي  يعني معني و تفسير ايه انما وليكم الله ...اهل سنت ايرادهاي دارند كه در اين پست جواب اونها را قرار داده ايم

پاسخ به 8 ايراد مخالفان بر آيه ولايت

جمعي از متعصبان اهل تسنن اصرار دارند كه ايرادهاي متعددي به نزول اين آيه در مورد علي (عليه‏السلام‏) و همچنين به تفسير ولايت به عنوان سرپرستي و تصرف و امامت بنمايند كه ما ذيلا مهمترين آنها را عنوان كرده و مورد بررسي قرار مي‏دهيم:

1 - از جمله اشكالاتي كه نسبت به نزول آيه فوق در مورد علي (عليه‏السلام‏) گرفته‏اند اين است كه آيه با توجه به كلمه الذين كه براي جمع است، قابل تطبيق بر يكفرد نيست، و به عبارت ديگر آيه مي‏گويد: ولي شما آنهائي هستند كه نماز را بر پا مي‏دارند و در حال ركوع زكات مي‏دهند، اين عبارت چگونه بر يك شخص مانند علي (عليه‏السلام‏) قابل تطبيق است؟.

پاسخ در ادبيات عرب مكرر ديده مي‏شود كه از مفرد به لفظ جمع، تعبير آورده شده است از جمله در آيه مباهله مي‏بينيم كه كلمه نسائنا به صورت جمع آمده در صورتي كه منظور از آن طبق شان نزولهاي متعددي كه وارد شده فاطمه زهرا (عليهاالسلام‏) است، و همچنين انفسنا جمع است در صورتي كه از مردان غير از پيغمبر كسي جز علي (عليه‏السلام‏) در آن جريان نبود و در آيه 172 سوره آل عمران در داستان جنگ احد مي‏خوانيم.

الذين قال لهم الناس ان الناس قد جمعوا لكم فاخشوهم فزادهم ايمانا.

و همانطور كه در تفسير اين آيه در جلد سوم ذكر كرديم بعضي از مفسران شان نزول آنرا در باره نعيم بن مسعود كه يكفرد بيشتر نبود مي‏دانند.

و همچنين در آيه 52 سوره مائده مي‏خوانيم يقولون نخشي ان تصيبنا دائرة در حالي كه آيه در مورد عبد الله ابي وارد شده است كه تفسير آن گذشت و همچنين در آيه اول سوره ممتحنه و آيه 8 سوره منافقون و 215 و 274 سوره بقره تعبيراتي ديده مي‏شود كه عموما به صورت جمع است، ولي طبق آنچه در شان نزول آنها آمده منظور از آن يكفرد بوده است.

اين تعبير يا بخاطر اين است كه اهميت موقعيت آن فرد و نقش مؤثري كه در اين كار داشته روشن شود و يا بخاطر آن است كه حكم در شكل كلي عرضه شود، اگر چه مصداق آن منحصر به يكفرد بوده باشد، در بسياري از آيات قرآن ضمير جمع به خداوند كه احد و واحد است به عنوان تعظيم گفته شده است.

البته انكار نمي‏توان كرد كه استعمال لفظ جمع در مفرد به اصطلاح، خلاف ظاهر است و بدون قرينه جايز نيست، ولي با وجود آنهمه رواياتي كه در شان نزول آيه وارد شده است، قرينه روشني بر چنين تفسيري خواهيم داشت، و حتي در موارد ديگر به كمتر از اين قرينه نيز قناعت مي‏شود.

2 - فخر رازي و بعضي ديگر از متعصبان ايراد كرده‏اند كه علي (عليه‏السلام‏) با آن توجه خاصي كه در حال نماز داشت و غرق در مناجات پروردگار بود (تا آنجا كه معروف است پيكان تير از پايش بيرون آوردند و توجه پيدا نكرد) چگونه ممكن است صداي سائلي را شنيده و به او توجه پيدا كند؟ پاسخ - آنها كه اين ايراد را ميكنند از اين نكته غفلت دارند كه شنيدن صداي سائل و به كمك او پرداختن توجه به خويشتن نيست، بلكه عين توجه بخدا است، علي (عليه‏السلام‏) در حال نماز از خود بيگانه بود نه از خدا، و مي‏دانيم بيگانگي از خلق خدا بيگانگي از خدا است و به تعبير روشنتر: پرداختن زكات در نماز انجام عبادت در ضمن عبادت است.

نه انجام يك عمل مباح در ضمن عبادت و باز به تعبير ديگر آنچه با روح عبادت سازگار نيست، توجه به مسائل مربوط به زندگي مادي و شخصي است و اما توجه به آنچه در مسير رضاي خدا است، كاملا با روح عبادت سازگار است و آن را تاكيد ميكند، ذكر اين نكته نيز لازم است كه معني غرق شدن در توجه به خدا اين نيست كه انسان بي اختيار احساس خود را از دست بدهد بلكه با اراده خويش توجه خود را از آنچه در راه خدا و براي خدا نيست بر مي‏گيرد.

جالب اينكه فخر رازي كار تعصب را بجائي رسانيده كه اشاره علي (عليه‏السلام‏) را به سائل براي اينكه بيايد و خودش انگشتر را از انگشت حضرت بيرون كند، مصداق فعل كثير كه منافات با نماز دارد، دانسته است در حالي كه در نماز كارهائي جايز است انسان انجام بدهد كه به مراتب از اين اشاره بيشتر است و در عين حال ضرري براي نماز ندارد تا آنجا كه كشتن حشراتي مانند مار و عقرب و يا برداشتن و گذاشتن كودك و حتي شير دادن بچه شير خوار را جزء فعل كثير ندانسته‏اند، چگونه يك اشاره جزء فعل كثير شد، ولي هنگاميكه دانشمندي گرفتار طوفان تعصب مي‏شود اينگونه اشتباهات براي او جاي تعجب نيست!.

3 - اشكال ديگري كه به آيه كرده‏اند در مورد معني كلمه ولي است كه آنرا به معني دوست و ياري كننده و امثال آن گرفته‏اند نه بمعني متصرف و سرپرست و صاحب اختيار.

پاسخ - همانطور كه در تفسير آيه در بالا ذكر كرديم كلمه ولي در اينجا نمي‏تواند به معني دوست و ياري كننده بوده باشد، زيرا اين صفت براي همه مؤمنان ثابت است نه مؤمنان خاصي كه در آيه ذكر شده كه نماز را برپا مي‏دارند و در حال ركوع زكات مي‏دهند، و به عبارت ديگر دوستي و ياري كردن، يك حكم عمومي است، در حالي كه آيه ناظر به بيان يك حكم خصوصي مي‏باشد و لذا بعد از ذكر ايمان، صفات خاصي را بيان كرده است كه مخصوص به يك فرد مي‏شود.

4 - مي‏گويند علي (عليه‏السلام‏) چه زكات واجبي بر ذمه داشت با اينكه از مال دنيا چيزي براي خود فراهم نساخته بود و اگر منظور صدقه مستحب است كه به آن زكات گفته نمي‏شود؟! پاسخ - اولا به گواهي تواريخ علي (عليه‏السلام‏) از دسترنج خود اموال فراواني تحصيل كرد و در راه خدا داد تا آنجا كه مي‏نويسند هزار برده را از دسترنج خود آزاد نمود، بعلاوه سهم او از غنائم جنگي نيز قابل ملاحظه بود، بنابراين اندوخته مختصري كه زكات به آن تعلق گيرد و يا نخلستان كوچكي كه واجب باشد زكات آنرا بپردازد چيز مهمي نبوده است كه علي (عليه‏السلام‏) فاقد آن باشد، و اينرا نيز مي‏دانيم كه فوريت وجوب پرداخت زكات فوريت عرفي است كه با خواندن يك نماز منافات ندارد.

ثانيا اطلاق زكات بر زكات مستحب در قرآن مجيد فراوان است، در بسياري از سوره‏هاي مكي كلمه زكات آمده كه منظور از آن همان زكات مستحب است، زيرا وجوب زكات مسلما بعد از هجرت پيامبر (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) به مدينه، بوده است (آيه 3 سوره نمل و آيه 39 سوره روم و 4 سوره لقمان و 7 سوره فصلت و غير اينها).

5 - مي‏گويند: ما اگر ايمان به خلافت بلا فصل علي (عليه‏السلام‏) داشته باشيم بالاخره بايد قبول كنيم كه مربوط به زمان بعد از پيامبر (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) بوده، بنابراين علي (عليه‏السلام‏) در آنروز ولي نبود، و به عبارت ديگر ولايت در آن روز براي او بالقوه بود نه بالفعل در حالي كه ظاهر آيه ولايت بالفعل را مي‏رساند.

پاسخ - در سخنان روز مرده در تعبيرات ادبي بسيار ديده مي‏شود كه اسم يا عنواني به افرادي گفته مي‏شود كه آنرا بالقوه دارند مثلا انسان در حال حيات خود وصيت مي‏كند و كسي را به عنوان وصي خود و قيم اطفال خويش تعيين مي‏نمايد و از همان وقت عنوان وصي و قيم به آن شخص گفته مي‏شود، در حالي كه طرف هنوز در حيات است و نمرده است، در رواياتي كه در مورد علي (عليه‏السلام‏) از پيامبر (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) در طرق شيعه و سني نقل شده مي‏خوانيم كه پيامبر (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) او را وصي و خليفه خود خطاب كرده در حالي كه هيچيك از اين عناوين در زمان پيامبر (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) نبود - در قرآن مجيد نيز اينگونه تعبيرات ديده مي‏شود از جمله در مورد زكريا مي‏خوانيم كه از خداوند چنين تقاضا كرد. هب لي من لدنك وليا يرثني و يرث من آل يعقوب.

در حالي كه مسلم است منظور از ولي در اينجا سرپرستي براي بعد از مرگ او منظور بوده است، بسياري از افراد جانشين خود را در حيات خود تعيين مي‏كنند و از همان زمان نام جانشين بر او مي‏گذارند با اينكه جنبه بالقوه دارد.

6 - مي‏گويند: چرا علي (عليه‏السلام‏) با اين دليل روشن شخصا استدلال نكرد؟ پاسخ - همانطور كه در ضمن بحث پيرامون روايات وارده در شان نزول آيه خوانديم اين حديث در كتب متعدد از خود علي (عليه‏السلام‏) نيز نقل شده است از جمله در مسند ابن مردويه و ابي الشيخ و كنز العمال - و اين در حقيقت بمنزله استدلال حضرت است به اين آيه شريفه.

در كتاب نفيس (الغدير) از كتاب سليم بن قيس هلالي حديث مفصلي نقل مي‏كند كه علي (عليه‏السلام‏) در ميدان صفين در حضور جمعيت براي اثبات حقانيت خود دلائل متعددي آورد از جمله استدلال بهمين آيه بود. و در كتاب غاية المرام از ابو ذر چنين نقل شده كه علي (عليه‏السلام‏) روز شوري نيز به همين آيه استدلال كرد.

7 - مي‏گويند: اين تفسير با آيات قبل و بعد سازگار نيست، زيرا در آنها ولايت به معني دوستي آمده است.

پاسخ - بارها گفته‏ايم آيات قرآن چون تدريجا، و در وقايع مختلف نازل گرديده هميشه پيوند با حوادثي دارد كه در زمينه آن نازل شده است، و چنان نيست كه آيات يك سوره يا آياتي كه پشت سر هم قرار دارند همواره پيوند نزديك از نظر مفهوم و مفاد داشته باشد لذا بسيار مي‏شود كه دو آيه پشت سر هم نازل شده اما در دو حادثه مختلف بوده و مسير آنها بخاطر پيوند با آن حوادث از يكديگر جدا مي‏شود. با توجه به اينكه آيه انما وليكم الله بگواهي شان نزولش در زمينه زكات دادن علي (عليه‏السلام‏) در حال ركوع نازل شده و آيات گذشته و آينده همانطور كه خوانديم و خواهيم خواند در حوادث ديگري نازل شده است نمي‏توانيم روي پيوند آنها زياد تكيه كنيم.

به علاوه آيه مورد بحث اتفاقا تناسب با آيات گذشته و آينده نيز دارد زيرا در آنها سخن از ولايت به معني ياري و نصرت و در آيه مورد بحث سخن از ولايت به معني رهبري و تصرف مي‏باشد و شك نيست كه شخص ولي و سرپرست و متصرف، يار و ياور پيروان خويش نيز خواهد بود.

بعبارت ديگر يار و ياور بودن يكي از شئون ولايت مطلقه است.

8 - مي‏گويند: انگشتري با آن قيمت گزاف كه در تاريخ نوشته‏اند، علي (عليه‏السلام‏) از كجا آورده بود؟! بعلاوه پوشيدن انگشتري با اين قيمت فوق العاده سنگين اسراف محسوب نمي‏شود؟ آيا اينها دليل بر عدم صحت تفسير فوق نيست؟ پاسخ - مبالغه‏هائي كه در باره قيمت آن انگشتر كرده‏اند بكلي بي اساس است و هيچگونه دليل قابل قبولي بر گرانقيمت بودن آن انگشتر نداريم و اينكه در روايت ضعيفي قيمت آن معادل خراج شام ذكر شده به افسانه شبيه‏تر است تا واقعيت و شايد براي بي ارزش نشان دادن اصل مساله جعل شده است، و در روايات صحيح و معتبر كه در زمينه شان نزول آيه ذكر كرده‏اند اثري از اين افسانه نيست، بنابراين نمي‏توان يك واقعيت تاريخي را با اينگونه سخنان پرده‏پوشي كرد.

اين آيه تكميلي براي مضمون آيه پيش است و هدف آنرا تاكيد و تعقيب مي‏كند، و به مسلمانان اعلام مي‏دارد كه: كساني كه ولايت و سرپرستي و رهبري خدا و پيامبر (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) و افراد با ايماني را كه در آيه قبل به آنها اشاره شد بپذيرند پيروز خواهند شد، زيرا آنها در حزب خدا خواهند بود و حزب خدا پيروز است.

(و من يتول الله و رسوله و الذين آمنوا فان حزب الله هم الغالبون).

در اين آيه قرينه ديگري بر معني ولايت كه در آيه پيش اشاره شد يعني سرپرستي و رهبري و تصرف ديده مي‏شود، زيرا تعبير به حزب الله و غلبه آن مربوط به حكومت اسلامي است، نه يك دوستي ساده و عادي و اين خود مي‏رساند كه ولايت در آيه به معني سرپرستي و حكومت و زمامداري اسلام و مسلمين است، زيرا در معني حزب يك نوع تشكل و هم بستگي و اجتماع براي تامين اهداف مشترك افتاده است. بايد توجه داشت كه مراد از الذين آمنوا در اين آيه، همه افراد با ايمان نيستند بلكه كسي است كه در آيه قبل با اوصاف معيني به او اشاره شد.

آيا منظور از پيروزي حزب الله كه در اين آيه به آن اشاره شده، تنها پيروزي معنوي است يا هر گونه پيروزي مادي و معنوي را شامل مي‏شود؟ شك نيست كه اطلاق آيه دليل بر پيروزي مطلق آنها در تمام جبهه‏ها است و براستي اگر جمعيتي جزء حزب الله باشند يعني ايمان محكم و تقوا و عمل صالح و اتحاد و همبستگي كامل و آگاهي و آمادگي كافي داشته باشند بدون ترديد در تمام زمينه‏ها پيروز خواهند بود، و اگر مي‏بينيم مسلمانان امروز به چنان پيروزي دست نيافته‏اند، دليل آن روشن است، زيرا شرايط عضويت در حزب الله كه در بالا اشاره شد در بسياري از آنها ديده نمي‏شود، و به همين دليل قدرتها و نيروهائي را كه براي عقب نشاندن دشمن و حل مشكلات اجتماعي بايد مصرف كنند غالبا براي تضعيف يكديگر بكار مي‏برند.

منبع:تفسير نمونه آيت الله العظمي مكارم الشيرازي مرجع عاليقدرشيعه

به نام خدا و با سلام

در منابع اهل تسنن، روايات زيادي دلالت ميكند براينكه اين آيه (انما وليكم الله و رسوله و الذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة و يؤتون الزكاة و هم راكعون).

 در شان علي (عليه‏السلام‏) نازل شده كه در بعضي از آنها اشاره به مساله بخشيدن انگشتر در حال ركوع نيز شده و در بعضي نشده، و تنها به نزول آيه در باره علي (عليه‏السلام‏) قناعت گرديده است.

اين روايت را جابر بن عبد الله انصاري ، ابو ذر غفاري، ابن عباس و عمار ياسر و عبد الله بن سلام و سلمة بن كهيل و انس بن مالك و عتبة بن حكيم و عبد الله ابي و عبد الله بن غالب نقل كرده‏اند. 

و علاوه بر افراد فوق از خود علي (عليه‏السلام‏) نيز اين روايت در كتب اهل تسنن نقل شده است.

جالب اينكه در كتاب غاية المرام تعداد 24 حديث در اين باره از طرق اهل تسنن و 19 حديث از طرق شيعه نقل كرده است.

كتابهاي معروفي كه اين حديث در آن نقل شده از 30 كتاب تجاوز مي‏كند كه همه از منابع اهل تسنن است، از جمله:

1- محب الدين طبري در ذخائر العقبي صفحه 88؛ 2- علامه قاضي شوكاني در تفسير فتح القدير جلد دوم صفحه 50 ؛3- در جامع الاصول جلد نهم صفحه 478 ؛4- در اسباب النزول واحدي صفحه 148 ؛5- در لباب النقول سيوطي صفحه 90 ؛6- در تذكره سبط بن جوزي صفحه 18 ؛

7- در نور الابصار شبلنجي صفحه 105 ؛8- در تفسير طبري صفحه 165 ؛9- در كتاب الكافي الشاف ابن حجر عسقلاني صفحه 56 ؛

10- در مفاتيح الغيب رازي جلد سوم صفحه 431 ؛11- در تفسير در المنصور جلد 2 صفحه 393 ؛12- در كتاب كنز العمال جلد 6 صفحه 391 ؛

 13- مسند ابن مردويه و مسند ابن الشيخ 14- صحيح نسائي 15- كتاب الجمع بين الصحاح السته ، اين احاديث آمده است.

با اينحال چگونه مي‏توان اينهمه احاديث را ناديده گرفت، در حالي كه در شان نزول آيات ديگر به يك يا دو روايت قناعت مي‏ كنند، اما گويا تعصب اجازه نمي‏دهد كه اينهمه روايات و اينهمه گواهي دانشمندان در باره شان نزول آيه فوق مورد توجه قرار گيرد .

و اگر بنا شود در تفسير آيه‏اي از قرآن اين همه روايات ناديده گرفته شود ما بايد در تفسير آيات قرآني اصولا به هيچ روايتي توجه نكنيم، زيرا در باره شان نزول كمتر آيه‏اي از آيات قرآن اينهمه روايت وارد شده است!!!.

علاوه بر منابع فوق36 منبع ديگر هم در ذيل آورده ايم كه ميتونيد احاديثي درباره اين موضوع پيدا كنيد:

1- مولي علي قوشچي در شرح تجريد ؛ 2-امام ابواسحق در تفسير کشف البيان؛ 3. جارالله زمخشري در ص 422 جلد اول کشاف؛ 4- محمد بن يوسف گنجي شافعي در کفاية الطالب.؛ 5- ابوالحسن رماني در تفسيرخود؛ 6 -ابن هوازن نيشابوري در تفسير؛ 7- ابن سعدون قرطبي در ص 221 جلد ششم تفسير؛ 8- نسفي حافظ در ص 496 تفسير (در حاشيه تفسير خازن بغدادي)؛ 9- فاضل نيشابوري در ص 461 جلد اول غرائب القرآن؛ 10. محب الدين طبري در ص 227 جلد دوم رياض النضرة.

؛ 11- حافظ ابوبکر جصاص در ص 542 تفسير احکام القرآن؛ 12- حافظ ابوبکر شيرازي در فيما نزل من القرآن في اميرالمومنين؛ 13- ابويوسف شيخ عبدالسلام قزويني در تفسير کبيرش؛ 14- قاضي بيضاوي در ص 345 جلد اول انوار التنزيل؛ 15- جلال الدين سيوطي در ص 293 جلد دوم درالمنثور؛ 16- سيد محمد مومن شبلنجي در ص 77 نورالابصار ؛ 17- سيد محمود آلوسي در ص 329 جلد دوم تفسير؛ 18- حافظ ابن ابي شيبه کوفي در تفسير 19- ابوالبرکات در ص 496 جلد اول تفسير خود؛ 20- حافظ بغوي در معالم التنزيل؛ 21. ابن مغازلي فقيه شافعي در مناقب 22- محمد بن طلحه شافعي در ص 31 مطالب السئول؛ 23- ابن ابي الحديد در ص 275 جلد سيم شرح نهج البالاغه؛ 24- خازن علاء الدين بغدادي در ص 496 جلد اول تفسير؛ 25- سليمان حنفي در ص 212 ينابيع المودة. 26- حافظ ابوبکر بيهقي در کتاب مصنف؛ 27- رزين عبدري در جمع بين الصحاح الستة؛ 28- ابن عساکر دمشقي در تاريخ شام؛ 29- سبط ابن جوزي در ص 9 تذکره؛ 30- قاضي عضدايجي در ص 276 مواقف؛ 31- سيدشريف جرجاني در شرح مواقف؛ 32- ابن صباغ مالکي در ص 123 فصول المهمه؛ 33. حافظ ابوسعد سمعاني در فضائل الصحابه؛ 34- ابوجعفر اسکافي در نقض العثمانيه؛ 35- طبراني در اوسط؛ 36- ابن مغازلي فقيه شافعي در مناقب؛

خلاصه اين مساله بقدري روشن و آشكار بوده كه حسان بن ثابت شاعر معروف عصر پيامبر (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) مضمون روايت 

فوقرا در اشعار خود كه در باره علي (عليه‏السلام‏) سروده چنين آورده است: فانت الذي اعطيت اذ كنت راكعا زكاتا فدتك النفس يا خير راكع فانزل فيك الله خير ولاية و بينها في محكمات الشرايع

يعني: تو بودي كه در حال ركوع زكات بخشيدي، جان بفداي تو باد اي بهترين ركوع كنندگان. و به دنبال آن خداوند بهترين ولايت را درباره تو نازل كرد و در ضمن قرآن مجيد آنرا ثبت نمود.

طبق تحقيقات اين حقيركه كامل هم نيست اهل سنت در52 منبع(كتاب غايه المرام +36+15=52) به اينكه ايه ولايت (انما وليكم الله و...)در شان اميرالمونين عليه السلام نازل شده گواهي و شهادت داده اند. كه ممكن بيش از اين تعداد هم باشه.